προσφατα

ΟΙ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΟΓΝΩΣΙΑΣ ΩΣ ΕΠΙΒΑΡΥΝΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΤΗΣ ΕΥΠΡΑΞΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ

ΑΓΝΩΣΙΑ-ΔΥΣΠΡΑΞΙΑ

Αλεξάνδρου Στράτος , Κέντρο «ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ».
Ευαγγελίου Μαριάννα, Σμοίλης Ιωάννης Εργοθεραπευτές

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Φανταστείτε να είχαμε μία κακή εικόνα για το σώμα μας και να προσπαθούσαμε να φορέσουμε μία μπλούζα ή ένα παντελόνι . . .

Το θέμα λοιπόν για το οποίο θα μιλήσουμε, είναι η εικόνα του σώματος και οι διαταραχές αυτής της λειτουργίας.

ΟΡΙΣΜΟΙ

Η εσωτερική ενημερότητα του σώματός μας έχει πολλές διαφορετικές προσεγγίσεις όσον αφορά την ορολογία,. Η επικρατέστερη αφορά αυτή του WILLIAMS που αναφέρεται σε τρεις διαφορετικούς όρους:

Το ΣΧΗΜΑ ΣΩΜΑΤΟΣ – body scheeme

Την ΕΙΚΟΝΑ ΣΩΜΑΤΟΣ – body image

και τον συνδυασμό των παραπάνω που είναι πια η ολιστική αντίληψη και που ονομάζεται ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΣΩΜΑΤΟΣ -body perception .

Η ΑΥΡΕΣ δεν είχε διαχωρίσει τους όρους body scheme και body perception.

Σύμφωνα λοιπόν με την JUNE GRIEVE (1993), body scheeme (σχήμα σώματος) ονομάζεται η αντίληψη της σχέσης της θέσης των μερών του σώματος. Σχετίζεται με καταγεγραμμένους στον εγκέφαλο χάρτες από κάθε μέλος του σώματος που μοιάζουν με παγκόσμιο άτλαντα.

Βody image (εικόνα σώματος) , ορίζεται η ικανότητα της αντίληψης της εμφάνισης του σώματος (πώς είναι).

Κατά τους WILLIAMS και GRIEVE, το body scheme (σχήμα σώματος) είναι αισθητικοκινητική δεξιότητα, ενώ το body image (εικόνα σώματος) είναι ψυχο-γνωστική δεξιότητα που η ανάπτυξή της εξαρτάται από την ανάπτυξη του σχήματος σώματος. Είναι 2 διαφορετικές λειτουργίες με διαφορετικές εγκεφαλικές απεικονίσεις όπως θα δούμε και αργότερα.

Ως ΣΩΜΑΤΟΑΓΝΩΣΙΑ κατά την GRIEVE ορίζεται η δυσκολία του ατόμου να αντιληφθεί το πώς τα μέρη του σώματος του σχετίζονται μεταξύ τους και ποια σχέση και θέση έχουν μέσα στον χώρο. Είναι διαταραχή που σχετίζεται περισσότερο με το σχήμα σώματος, παρά με την εικόνα σώματος.

Οι διαταραχές Δ-Α και πλευρίωσης, μπορεί να σχετίζονται με σωματοαγνωσία. Αντιθέτως, η ανοσοαγνωσία, σχετίζεται με το body image (εικόνα σώματος) και έχει εντοπισμό στο δεξιό ημισφαίριο.

Οι ΛΟΓΟΘΕΤΗΣ και ΜΥΛΩΝΑΣ δίνουν μερικές ξεχωριστές διατ/χές σωματοαγνωσίας όπως :

Ημισωματοαγνωσία, Αυτοτοποαγνωσία, Σύνδρομο ANTON, Ασυμβολία στον πόνο, Σύνδρομο GERTSMAN κλπ.

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΣΧΗΜΑΤΟΣ ΣΩΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ

Ο PIAGET έδωσε μεγάλη έμφαση στην έννοια του «ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΣΧΗΜΑΤΟΣ». Αναφέρεται σε μία εγκεφαλική δραστηριότητα όπου περικλείει όλη τη γνώση και την εμπειρία που έχει το άτομο ως προς αυτή τη δραστηριότητα (εσωτερικευμένη αναπαράσταση του περιβάλλοντα κόσμου).

Υποστήριξε ότι το πρώτο σχήμα που αναπτύσσεται στα νήπια, είναι το σχήμα του σώματος. Το βρέφος δεν είναι σε θέση να διαφοροποιήσει τον εαυτό του από τον εξωτερικό κόσμο αφού τα πάντα είναι μία μάζα από εντυπώσεις. Σταδιακά αρχίζει να διακρίνει ανάμεσα στον εαυτό και τον μη εαυτό, ανάμεσα στα πράγματα που είναι πάντοτε παρόντα και σε πράγματα που κάποιες στιγμές είναι απόντα.

Το «ΣΧΗΜΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ» λοιπόν είναι το πρωταρχικό γνωστικό σχήμα του παιδιού και αποτελεί την βάση πάνω στην οποία θα αναπτυχθούν τα μελλοντικά και περισσότερο πολύπλοκα γνωστικά σχήματα.

Υποστήριξε τέλος ότι η αντίληψη του «σχήματος σώματος» ξεκινά να οργανώνεται από τους πρώτους 4-6 ακόμη της ζωής του παιδιού και το παιδί μαθαίνει να αναγνωρίζει τον εαυτό του, τα μέρη του σώματός του και την σχέση τους με το εξωτερικό περιβάλλον.

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΕΙΣ

Στο SENSORY INDEGRATION – PRAXIS TEST (SIPT), δεν υπάρχει κατηγορία με ακριβή μέτρηση της απόδοσης όσον αφορά το σχήμα σώματος, παρά μόνον παρεμφερείς τομείς αξιολόγησης.

Η GRIEVE προτείνει 2 τεστς, ένα για το body image και ένα για το body scheme.

ΤΕΣΤ ΓΙΑ ΤΟ body image (εικόνα σώματος)

Το παιδί ζωγραφίζει τον εαυτό του. Η παράσταση ενός μέλους του σώματος σε ασύνηθες μέγεθος (μακρο/μικρο σωματογνωσιακή εκτίμηση) ή η παράλειψη μέλους, δείχνει πιθανή διατ/χή στο body image (εικόνα σώματος)
ΤΕΣΤ ΓΙΑ ΤΟ body scheme (σχήμα σώματος)

RPAB 10α

Στηρίζεται στην ικανότητα του παιδιού να συνθέσει το παζλ ανθρώπινης φιγούρας στο κέντρο του τραπεζιού, αφού πρώτα τοποθετήσει ο θεραπευτής ένα μέλος του σώματος.

RPAB 16 (Αυτο-αναγνώριση)

1. Ικανότητα να αντιγράψει κίνηση στο σώμα και με πέρασμα της μέσης γραμμής.
2. Αγγίζει το δεξί/αριστερό χέρι κλπ κατόπιν λεκτικής εντολής.

ΓΕΝΙΚΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΤΙΚΟ Του body scheeme.

1. Άγγιγμα μερών του σώματος με εντολή
2. Άγγιγμα μερών του σώματος με μίμηση
3. Άγγιγμα του μέρους του σώματος που άγγιξε πρώτα ο θεραπευτής
4. Άγγιγμα ενός μέρους του σώματος με άλλο (πχ πιάσε με το Δ χέρι το Α αυτί)

ΑΛΛΗΛΟΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΙ

Θα αναφέρουμε μερικούς βασικούς αντιληπτικο-προσληπτικούς παράγοντες, βασικούς στο να «μάθει» το παιδί την σωματική του απεικόνιση.

Α. ΜΝΗΜΗ-ΑΝΤΙΛΗΨΗ

Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΕΝΤΕΝΟΠΟΥΛΟΣ αναφέρει ότι η αναγνώριση αντικειμένου ή σχήματος ως προς την ταυτότητά του ή το όνομα του, απαιτεί φυσικά μνημονική αντιπροσώπευση.

Η αντίληψη, κατά τον Lagneau είναι η μετάφραση σε σχέση με την τωρινή και παλαιότερη αντίληψη. Χωρίς την αντίληψη δεν θα είχαμε καμία επαφή με το περιβάλλον μας και καμία γνώση που θα μας επέτρεπε να ενεργούμε επάνω σε αυτό.

Ο Tuber ανέφερε ότι η αντίληψη, περιλαμβάνει τρεις διαφορετικές λειτουργίες:

Α. Διάκριση της πληροφορίας
Β. Εκτίμησή της σε σχέση με την θέση του σώματος .
Γ. Συσχέτισή της με προηγούμενες πληροφορίες.

Β. ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΠΡΟΣΟΧΗΣ

Αποτελεί εξ’ίσου βασική δεξιότητα για την ανάπτυξη της αντίληψης, κάτι που είναι εμφανές στην διαταραχή στις γνωσιακές λειτουργίες σε παιδιά που αντιμετωπίζουν διάσπαση προσοχής.

Γ. ΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ

ΟΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

Όπως ορίζει και ο ΜΕΝΤΕΝΟΠΟΥΛΟΣ, όταν παρατηρούμε ένα αντικείμενο, αυτό μπορεί να προβάλλει στον αμφιβληστροειδή με πολλές παραμέτρους, αλλά η θέση του στον εγκέφαλο παραμένει σταθερή. Όταν οι παράμετροι αυτές (κίνηση, οπτική γωνία, φωτεινότης) απουσιάζουν σε διάφορες δοκιμασίες, τότε τα άτομα έχουν δυσκολίες αναγνώρισης.

Η AYRES όρισε επίσης ότι η μειωμένη εικόνα στην αντίληψη σώματος είναι ακόμη δυσκολότερη όταν συνδυάζεται με φτωχή οπτική αντίληψη.

ΑΦΗ

Η AYRES, υποστήριξε ότι η ελλιπής απτική αναγνώριση (πχ ποιο δάκτυλο αγγίξαμε στο παιδί) σχετίζεται με διαταραχές στο σχήμα σώματος. Επίσης πρότεινε ότι “εάν η πληροφορία που λαμβάνει το σώμα από τους σωματοαισθητικούς υποδοχείς δεν είναι ακριβής, ο εγκέφαλος έχει φτωχή βάση πάνω στην οποία θα χτίσει το σχήμα του σώματός του”. Έδωσε γενικά υπερέμφαση στον ρόλο της απτικής επεξεργασίας στην ανάπτυξη της αντίληψης σώματος. Ανέλυσε ότι ο σχεδιασμός κίνησης σχετίζεται με την ανάπτυξη ενός ημι-ανενεργού κινητικού σχήματος που αρχίζει να ενεργοποιείται με την ανάπτυξη της απτικής ενημερότητας.

ΑΙΘΟΥΣΑΙΟ-ΙΔΙΟΔΕΚΤΙΚΟ

Η AYRES αλλά και οι FISHER & BUNDY (1989) ανέφεραν ότι το αιθουσαίο σύστημα προσανατολίζει τους χάρτες του σώματός μας στον χώρο τριγύρω μας.

Οι MATTHEWS και CERMAK υποστήριξαν ότι σε φυσιολογικές συνθήκες ο ρόλος της ιδιοδεκτικότητας είναι να προμηθεύει το κινητικό σύστημα με ένα καθαρό και σαφή χάρτη του εκτεταμένου περιβάλλοντος και του σώματος.

Η ιδιοδεκτικότητα, παραγόμενη από ενεργητική συμμετοχή σε προσαρμοστική αισθητικοκινητική συμπεριφορά, είναι πρωταρχικής σημασίας για την ανάπτυξη του σχήματος σώματος.

ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΑΞΗ

Η Νευρολογική απεικονιστική δείχνει την σχέση της σωματοαγνωσίας με την δυσπραξία. Βεβαίως οι αξιότιμοι κύριοι Νευρολόγοι που παρακολουθούν τις Εργασίες του Συνεδρίου θα μπορούσαν να μας μιλήσουν πιο εμπεριστατωμένα για αυτό το θέμα. Εμείς θα παραθέσουμε εδώ τις βιβλιογραφικές γνώσεις μας που οφείλουμε ως Εργοθεραπευτές να έχουμε για την αντιμετώπιση διαταραχών σωματοαγνωσιακού ή δυσπραξικού τύπου.

Η GRIEVE και ο Luria αναφέρουν ότι το σχήμα σώματος εντοπίζεται κύρια στον Α βρεγματικό λοβό και η εικόνα σώματος στον Δ βρεγματικό λοβό (πάντα σε Δχειρες).

(Αυτά βεβαίως στην περίπτωση που δεν μιλάμε για δυσκολίες των αισθητικών προσαγωγών).

Επιπρόσθετα δηλώνουν ότι οι σωματοαγνωσίες εντοπίζονται πρώτιστα στον βρεγματικό λοβό (και λιγότερο στον κροταφικό), ενώ οι απραξίες στον βρεγματικό και μετωπιαίο λοβό.

Έτσι, στον ΑΡΙΣΤΕΡΟ ΒΡΕΓΜΑΤΙΚΟ ΛΟΒΟ, που εντοπίζεται η δυσκολία στο body scheeme, εντοπίζονται και οι Ιδεακή, Ιδεο-κινητική, Κατασκευαστική, Ένδυσης Απραξία. Στον ΜΕΤΩΠΙΑΙΟ ΛΟΒΟ εντοπίζεται η ιδεοκινητική Απραξία.

Τέλος, δεν θα πρέπει να παραβλέψουμε και την σημασία του Έσω Λημνισκικού συστήματος στην ευπραξία, αλλά και στην εικόνα κύρια σώματος (body image). Σύμφωνα με την CERMAK, το Έσω Λημνισκικό σύστημα θεωρείται σημαντικό τόσο στην ΚΙΝΗΣΗ (μύηση σε εκούσιες κινήσεις, εμφάνιση πολύπλοκων κινητικών ακολουθιών και λεπτών κινητικών δεξιοτήτων, χειρισμός αντικειμένων στον χώρο, έκταση αρθρώσεων), και στην ΕΠΙΛΕΚΤΚΗ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ, ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΗ (αποσαφήνιση ερεθίσματος, εισαγωγή και έλεγχος εσωτερικής ενημερότητας, προβλέψιμες συνιστώσες εσωτερικών μοντέλων συμπεριφοράς).

Η σύγχρονη λοιπόν τάση της Νευρολογίας, αναφέρει όπως υποστηρίζουν και οι ΛΟΓΟΘΕΤΗΣ και GRIEVE ότι διαταραχές σωματογνωσίας και πράξης, πολύ συχνά περιγράφονται ως ένα ενιαίο σύνολο κάτω από το όρο της “απρακτο-αγνωσίας” με βάση την αρχή ότι το “αναγνωρίζω και μπορώ να πράξω” αφομοιώνονται συνήθως ταυτόχρονα.

Δεν ξέρουμε εάν αυτό μας βρίσκει απόλυτα σύμφωνους, αλλά αυτή η άποψη είναι σίγουρα ενδεικτικότατη για το πόσο το κομμάτι της γνωσίας μπορεί να επηρεάσει το αντίστοιχο της ευπραξίας.

Η AYRES τοποθέτησε την αντίληψη σώματος ως βασικό κριτήριο στην ικανότητα για τον σχεδιασμό κίνησης. Έδωσε γενικά μεγάλη έμφαση στην σχέση ων διαταραχών στην αντίληψη του σώματος και την πράξη:
Όρισε κοντινή σχέση ανάμεσα στα προβλήματα στην πρόσληψη απτικών πληροφοριών, προβλημάτων στο σχήμα σώματος και προβλημάτων στο σχεδιασμό κίνησης.

Συγκεκριμένα, για το κομμάτι της πράξης του παιδιού, ανέφερε ότι “Το δυσπραξικό παιδί θέλει να μάθει, προσπαθεί πολύ, αλλά το σχήμα σώματος του δεν του λέει πώς να μάθει”. Δεν έχει αυτοματοποιήσει τους εγκεφαλικούς χάρτες έτσι ώστε να δρα ελεύθερα και με ευκολία. Συχνά λοιπόν ένα δυσπραξικό άτομο παραπονιέται ότι «Δεν μπορώ να κάνω και να σκέφτομαι την ίδια ώρα. Πρέπει πρώτα να σκεφτώ και μετά να πράξω”.

Έτσι, το δυσπραξικό παιδί έχει χαμηλή ενσυναίσθηση του πώς να παίξει ένα παιχνίδι. Θα μπει σε ένα βαρέλι, αλλά δεν θα προσανατολίσει το σώμα του ώστε να δοκιμάσει να το ρολλάρει”.

“Στην αναπτυξιακή δυσπραξία, αναφέρει η AYRES, δεν βλέπουμε την ουσιαστική δυσκολία του παιδιού, παρά μόνο τις διαταραχές στις ικανότητες του, την “κλινική εικόνα” (μέσα στην οποία όπως βλέπουμε και από την διαφάνεια εμπεριέχεται και η ΑΝΕΠΑΡΚΗΣ ΕΙΚΟΝΑ ΣΩΜΑΤΟΣ).

Έδωσε επίσης και παραδείγματα για να κατανοήσουμε την σχέση της κιναίσθησης και του σχήματος σώματος στην σκόπιμη μυϊκή σύσπαση.

Παράδειγμα 1. Πίνουμε νερό φέρνοντας το ποτήρι στο στόμα και όχι στην μύτη, προσέχοντας να κρατάμε σωστά το ποτήρι και ανοίγοντάς το στόμα την κατάλληλη στιγμή.

Παράδειγμα 2. Ψάχνουμε σε σκοτεινό δωμάτιο να βρούμε ένα αντικείμενο.

Ο PIAGET έδωσε σημασία στην σχέση του body image στην πράξη. Έτσι, στο γράψιμο για παράδειγμα, εκτός του πρωτογενούς σχεδιασμού κίνησης, υπάρχει και η ενεργοποίηση προσδοκιών μας όπως για ποιο λόγο γράφουμε, πώς θα γράψουμε, ποιος θα διαβάσει αυτό που γράφουμε, ως σημαντικός παράγοντας στο αποτέλεσμα.

Η GRIEVE όρισε ότι οι ασθενείς με δυσκολίες στην αντίληψη του σχήματος σώματος είναι συνήθως αδέξιοι, έχουν φτωχή ισορροπιστική αντίδραση και οι κινήσεις είναι αβέβαιες. Εξήγησε ότι αυτό συμβαίνει γιατί δεν μπορούν να εντοπίσουν με την έκταση και την κατεύθυνση της κίνησης, την τοποθεσία των σημείων.

Το σχήμα σώματος είναι η βάση όλων των κινήσεων αφού ξέρουμε πού και πώς το σώμα κινείται. Όρισε τέλος ότι τις διατ/χές στο σχήμα σώματος τις συναντάμε κύρια στην ιδεο-κινητική, παρά στην ιδεακή απραξία.

Η θεωρία του S. I. γενικά υποστηρίζει ότι δυσκολίες στην αντίληψη σώματος φέρνουν δυσκολίες και στην αισθητηριακή ρύθμιση, βασική λειτουργία για την επεξεργασία δεδομένων όσον αφορά την εκτελεστικότητα.
Και τα διάφορα μοντέλα εκτελεστικών λειτουργιών όπως του Lezak (1995) που κατηγοριοποιεί τις εκτελεστικές λειτουργίες ως :ΒΟΥΛΗΣΗ , ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ, ΕΚΤΕΛΕΣΗ, ΑΥΤΟ-ΕΠΙΤΗΡΗΣΗ, ή το μοντέλο του ΠΑΝΔΑΙΜΟΝΙΟΥ του MILLER (το μοντέλο «ΤΟΤΕ» Test-Operate-Test-Exit), δείχνουν καθαρά την σχέση της αντίληψης σώματος και επεξεργασίας του «σχήματος» γενικότερα με την πράξη.

-ΑΛΛΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΔΥΣΠΡΑΞΙΑΣ-

Τέλος, και άλλες μορφές δυσπραξίας σχετίζονται με τo σχήμα σώματος.

Ο WARREN (1981) έδειξε την σχέση μεταξύ χαμηλών σκορ στο body scheeme (σχήμα σώματος) και το ντύσιμο. Και η AYRES, όρισε ότι “Το παιδί με κακό body scheme (σχήμα σώματος) θα δυσκολευτεί με τα ρούχα του”.

Επίσης θα εμφανίσει και κατασκευαστική δυσπραξία.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Για να κατανοήσουμε καλύτερα την σημασία της γνωσίας στην πράξη, θα θέλαμε να κλείσουμε με τα λόγια της A.J.AYRES το 1979 από το βιβλίο της SENSORY INDEGRATION & THE CHILD:

“Η ζωή θα ήταν δυσκολότερη εάν θα έπρεπε να εξετάζουμε τα πάντα πριν να κινηθούμε”.

http://www.proseggisi.gr/?p=229

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Designed By